Netwerk Gemeenten met een Regionaal Ziekenhuis

De afgelopen jaren verdwenen meerdere ziekenhuizen of onderdelen daarvan. Vooral de spoedeisende hulp en andere acute zorg stonden onder druk. Dat kwam door hoge kosten, personeelstekorten en landelijke keuzes. Gemeenten hadden hierbij weinig invloed, terwijl de gevolgen voor inwoners groot zijn.

De zorg staat ook voor een grote opgave: het waarborgen dat iedere patiënt, nu en in de toekomst, toegang houdt tot passende zorg. De groeiende zorgvraag en de schaarste aan personeel en middelen vergroten de druk op het zorgstelsel. Daarom zijn er afspraken gemaakt in het Integraal Zorgakkoord (2022). Partijen uit zorg, ondersteuning en welzijn werken aan een nieuwe, noodzakelijke balans, waarbij zowel concentratie als spreiding van zorg genoemd wordt. Voor gemeenten met een regionaal ziekenhuis is verdere concentratie een grote zorg.

Stem gemeenten zichtbaar en sterker

Met het netwerk organiseren gemeenten hun inzet richting politiek en zorgorganisaties beter. Sinds de start van het netwerk in 2021 staat de stem van gemeenten zichtbaar sterker. Zo is nu wettelijk vastgelegd dat burgemeesters een zwaarwegend advies geven wanneer plannen ontstaan om acute zorg geheel of deels te stoppen. Daarvoor is een amendement aangenomen in de Tweede Kamer. Dat is een belangrijke stap om regionale ziekenhuizen te beschermen.

Kijk verder dan alleen naar geld of efficiëntie

Maar het is niet genoeg. Bij veranderingen in het acute zorgaanbod moet breder worden gekeken dan alleen naar geld of efficiëntie. Het gaat ook om wat mensen nodig hebben om goed te kunnen leven – nu en later. De aanwezigheid van een ziekenhuis dichtbij is belangrijk bij het streven naar brede maatschappelijke welvaart. 

Bekend is dat het verdwijnen van de spoedeisende hulp of geboortezorg vaak gevolgen heeft voor het hele ziekenhuis. Vooral de financiering van de spoedeisende hulp blijft kwetsbaar. Deze zorg moet altijd voor iedereen bereikbaar zijn, maar wordt nog steeds betaald op basis van aantallen behandelingen en niet op beschikbaarheid. De gemeenten willen dat er sprake is van eerlijke financiering. 

Politieke partijen erkennen het belang van ziekenhuiszorg dichtbij huis. Toch zijn politieke beloften nog nauwelijks omgezet in concrete maatregelen. Gemeenten blijven daarom alert en zichtbaar om hun belangen - en daarmee de belangen voor hun inwoners en ondernemers - voor het voetlicht te brengen. 

Zeer complexe zorg wél geconcentreerd, maar reguliere zorg juist goede spreiding 

Het netwerk is het met de zorgexperts eens dat een klein deel van de zeer complexe zorg het beste geconcentreerd (5-10%) kan plaatsvinden, maar dat voor het overgrote deel (90-95%) juist een goede spreiding van zorg het belangrijkst is.

Het ziekenhuis vervult een belangrijke maatschappelijke en economische functie binnen de lokale en regionale omgeving. 

• Het is een grote werkgever en levert een significante bijdrage aan de lokale economie.
• Het ziekenhuis maakt gebruik van toeleveranciers voor producten en diensten. Ook deze ondernemers zijn voor hun omzet (deels) afhankelijk van het ziekenhuis.
• Veel medewerkers wonen in de regio, kopen lokaal en maken gebruik van lokale voorzieningen.
• Een goed aanbod van zorgvoorzieningen draagt bovendien bij aan de aantrekkelijkheid van de regio voor (toekomstige) inwoners en voor de arbeidsmarkt.
• Daarnaast is het ziekenhuis een centrale partner binnen het regionale zorgnetwerk. De lijntjes zijn kort. Een goede samenwerking tussen ziekenhuizen, huisartsen, verloskundigen, fysiotherapeuten en zorgorganisaties is essentieel voor samenhangende zorg. Voor huisartsen is de verbinding met de spoedeisende hulp en de huisartsenpost van groot belang. Wanneer acute zorg wordt afgebouwd, kan dit het vertrouwen en de bereidheid tot samenwerking beïnvloeden, met directe gevolgen voor de beschikbaarheid van huisartsenzorg rondom de SEH en de huisartsenpost.
• Een ziekenhuis in de nabijheid is ook met het oog op toekomstige bevolkingsontwikkeling (vergrijzing) nodig. 

Concentratie van zorg heeft aanzienlijke effecten op patiënten, inwoners en betrokken organisaties.

• Grotere afstand maakt zorg minder bereikbaar
  Door het verplaatsen van ziekenhuiszorg moeten inwoners verder reizen. Dit verlaagt de toegankelijkheid van zorg, vooral voor kwetsbare groepen, en kan leiden tot minder zorggebruik en slechtere gezondheid.
• Vervoer wordt ingewikkelder en duurder
  Meer reisafstand betekent vaker afhankelijkheid van eigen vervoer of ondersteuning. Ambulances zijn langer onderweg en gemeenten maken hogere Wmo-vervoerskosten.
• Druk op ambulancezorg en personeel neemt toe
  Langere aanrij- en vervoerstijden vragen om extra ambulances en personeel. Tegelijk is dit personeel schaars, mede door vergrijzing, wat de beschikbaarheid onder druk zet.
• Samenwerking in de zorgketen verslechtert
  Korte lijnen tussen huisartsen, verloskundigen, ziekenhuizen en andere zorgverleners verdwijnen. De zorg wordt formeler en minder samenhangend, wat ten koste gaat van kwaliteit en efficiëntie.
• Persoonlijk contact en continuïteit van zorg nemen af
  De relatie tussen patiënt en zorgverlener wordt minder persoonlijk. Onzekerheid over voorzieningen leidt tot vertrek van zorgmedewerkers en verlies van kennis en ervaring.
• Gezondheidsverschillen en kansenongelijkheid nemen toe
  Minder zorgvoorzieningen in de regio raken vooral mensen met minder middelen. Dit vergroot bestaande gezondheidsverschillen.
• Gevoel van veiligheid en vertrouwen vermindert
  Een nabij ziekenhuis geeft vertrouwen. Grotere afstand kan leiden tot ander zorggedrag, zoals eerder naar het ziekenhuis gaan bij geboortezorg, met gevolgen voor kosten en ervaren veiligheid.

Voor meer informatie: 
Zie bijvoorbeeld de analyses, publicaties en rapporten bij het RIVM, het onderzoek Bereikbaarheid in Nederland van het Planbureau voor de Leefomgeving of de factsheets van Ambulancezorg Nederland over de gevoeligheid van ambulancezorg bij veranderingen in het Zorglandschap. Of onderzoek van Pointer naar zorgwoestijnen. 

Nederland is klein, maar de verschillen tussen regio’s zijn aanzienlijk. In landschap en cultuur, maar ook in kansen voor een passende baan, onderwijs op een goed bereikbare locatie en om gezond oud te worden. In bepaalde gebieden - vooral aan de randen van ons land en buiten de economische centrumgebieden - zijn er achterstanden. Denk aan de hoogte van het gemiddeld inkomen, kwaliteit leefomgeving en minder werkgelegenheid. 

Het advies Elke regio telt (maart 2023) staat stil bij de aard en omvang van de regionale verschillen en achterstanden en heeft tot doel om bij te dragen aan een nieuwe aanpak van regionale verschillen in brede welvaart, om daarmee Nederland als geheel sterker te maken. 

Drie adviesraden bundelden hiervoor hun krachten: de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli), de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) en de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB). Zij bogen zich over de volgende adviesvraag: Wat is ervoor nodig om onwenselijke verschillen tussen regio’s te voorkomen dan wel te verkleinen, om zo de brede welvaart in alle regio’s van Nederland te bevorderen? Welke rol hebben de rijksoverheid en andere partijen daarbij te spelen?

In dit rapport staat onder andere: 
Over de ziekenhuiszorg leven er eveneens zorgen in de regio’s, onder andere als gevolg van het concentratiebeleid dat landelijk wordt gevoerd. Voor veel regiobewoners is de zorg daardoor op een (nog) grotere afstand komen te liggen. Ook dit wordt bevestigd door onderzoek: in de door ons onderzochte regio’s kost het per openbaar vervoer in de meeste gevallen meer dan een half uur om bij een ziekenhuis te komen (Bastiaanssen & Breedijk, 2022). 

Door de verminderde aanwezigheid van ziekenhuiszorg en spoedeisende hulp zoeken zowel inwoners als bezoekers (toeristen) in Zeeuws-Vlaanderen hun toevlucht steeds vaker over de grens. Gent heeft een academisch ziekenhuis en de spoedeisende hulp in het ziekenhuis in Knokke is voor veel mensen dichterbij dan die in Terneuzen. Inmiddels gaat het om een substantieel aantal behandelingen in België. We zien overigens een vergelijkbare ontwikkeling in andere door ons onderzochte regio’s, zoals Twente en Parkstad Limburg. 

Lees op de website van het RLI meer over het advies Elke regio telt 

Scriptie Nicole Kuijf Health equality in rurality, a study on health inequalities in the Netherlands. 

Bij dit advies is ook de scriptie van Nicole Kuijf te vinden: Health equality in rurality, a study on health inequalities in the Netherlands. Samenvatting (in het Nederlands) 

Het televisieprogramma Pointer onderzocht het bestaan van “zorgwoestijnen” in Nederland: plekken in het land waar mensen niet binnen 45 minuten per ambulance een spoedeisende hulp kunnen bereiken. Volgens hun onderzoek wonen 16.000 mensen in deze gebieden en nog eens 12.500 mensen wonen aan de randen ervan. Tussen 2010 en 2020 moesten 22 spoedeisendehulpposten hun deuren sluiten. Niet alleen ziekenhuizen in stedelijke gebieden konden hun SEH niet meer openhouden, maar ook locaties buiten stedelijke gebieden, waar al weinig voorzieningen waren, moesten sluiten.

Dit vormt een probleem. Hoe kan de Nederlandse overheid garanderen dat acute zorg van goede kwaliteit altijd en voor iedereen beschikbaar is, ongeacht waar je woont?

Het onderzoek draait om de hoofdvraag: Op welke manieren kan de Nederlandse overheid ervoor zorgen dat inwoners van landelijke gebieden in Nederland toegang blijven houden tot kwalitatief goede spoedeisende zorg? Vier perspectieven worden onderzocht: gezondheidszorg, autonome geografische trends, de mobiliteitssector en de invloed van de overheid. Hiervoor is zowel literatuuronderzoek als kwalitatief onderzoek gebruikt.

Het aantal publieke voorzieningen zoals ziekenhuizen, huisartsen, scholen en bibliotheken neemt al jaren af door verschillende oorzaken. Daardoor worden de afstanden tot deze voorzieningen steeds groter. Deze thesis richt zich specifiek op de verschraling van de acute zorgketen in landelijke gebieden in Nederland.

Zorg is een grondrecht. Het zorgstelsel bestaat uit verschillende wetten die samen garanderen dat iedereen toegang heeft tot zorg en dat de overheid dit organiseert. De huisarts is de poortwachter van de keten, maar kampt net als andere zorgverleners met hoge werkdruk. Door vergrijzing en personeelstekorten staat de hele zorgketen onder druk. Als kwaliteit niet meer kan worden gegarandeerd door een zorginstelling, sluiten afdelingen soms noodgedwongen.

Mobiliteit is cruciaal om voorzieningen te bereiken. Een groeiende groep mensen is echter minder mobiel, zeker in landelijke gebieden waar veel inwoners afhankelijk zijn van openbaar vervoer. Door afbouw en minder frequent OV worden ziekenhuizen, scholen en werkplekken lastiger bereikbaar. Dat vergroot de kans op langere ziekte, werkloosheid en minder opleidingskansen.

Uit het onderzoek volgen vier richtingen: gericht investeren in kwetsbare regio’s, beter samenwerken tussen beleidsterreinen, een eerlijkere financiering van mobiliteit en meer ruimte voor sterke burgerinitiatieven.

Veel ziekenhuislocaties zijn de afgelopen jaren gesloten of afgeschaald, en dat is schadelijk in meer dan een opzicht, waarschuwen burgemeester Ada Grootenboer-Dubbelman en zorgbestuurder Yara Basta-Bos. Ze wijzen naar Denemarken: daar is een andere koers ingezet.

• Ada Grootenboer-Dubbelman voorzitter Gemeenten met een Regionaal Ziekenhuis en burgemeester Goeree-Overflakkee
• Yara Basta-Bos voorzitter Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulp Artsen (NVSHA)

Grote ‘superziekenhuizen’ zijn geen wondermiddel voor toegankelijke en betaalbare (acute) zorg. In Denemarken, vaak gepresenteerd als hét voorbeeld van succesvolle centralisatie, wordt na jaren van schaalvergroting juist weer ingezet op spreiding en versterking van (acute) zorg in de regio.

Internationaal onderzoek laat zien dat dit aantoonbaar meer gezondheidswinst oplevert en bijdraagt aan de houdbaarheid van het zorgstelsel. De Nederlandse roep om onverdeelde concentratie, zoals bepleit in een Telegraaf-hoofdredactioneel commentaar, miskent deze ontwikkeling op een cruciaal moment van de kabinetsformatie.

Niet zó groot

Deense ‘superziekenhuizen’ blijken bij nadere beschouwing helemaal niet zo groot in vergelijking met Nederlandse ziekenhuizen. Nederlandse instellingen bedienen nu al vergelijkbare inwoneraantallen. Bovendien is in Nederland de afgelopen jaren al veel zorg geconcentreerd, wat ook logisch is voor de vijf tot tien procent hoog specialistische zorg.

Die concentratie heeft plaatsgevonden bij hoog complexe ingrepen, zoals behandeling van een gescheurde buikslagader, beroertes, hartinfarcten en grote ongevallen. Ambulancepersoneel verwijst patiënten op basis van medische criteria naar een traumacentrum of een regionaal ziekenhuis.

Dat is goed georganiseerd. Maar voor het overgrote deel van de zorg - zo’n 90 tot 95 procent - geldt dat deze effectiever, efficiënter, patiënt- én personeelsvriendelijker dichtbij huis kan worden geleverd.

Regie op spreiding blijft achter

Het werkelijke probleem is dat het Nederlandse beleid van ‘concentratie én spreiding’, zoals afgesproken in het Integraal Zorg Akkoord, in de praktijk vooral tot concentratie heeft geleid. Anders dan Denemarken kent Nederland geen sterke centrale regie. Besluitvorming vindt plaats aan talloze overlegtafels, waar machtsverhoudingen en financiële belangen vaak zwaarder wegen dan medische inhoud. Daardoor blijft spreiding van reguliere zorg achter, wat op termijn ook het draagvlak voor concentratie van hoog specialistische zorg ondermijnt.

Vertrek van personeel na schaalvergroting wordt in berekeningen sowieso structureel genegeerd. Veel ziekenhuislocaties zijn de afgelopen jaren gesloten of afgeschaald. Dat leidt tot verschraling van capaciteit en expertise in regionale ziekenhuizen, terwijl juist die instellingen cruciaal zijn voor toegankelijke en houdbare zorg. Ook de band tussen huisarts en Spoedeisende Hulp (SEH) is verzwakt, terwijl die samenwerking juist leidt tot betere en goedkopere zorg.

Economische prikkels sturen verkeerde kant op

Bij gebrek aan centrale regie zet de concentratietrend onverminderd door. Zorgverzekeraars hanteren quota en financiële prikkels die haaks staan op passende zorg. Ziekenhuizen worden financieel afgestraft als zij minder of juist meer produceren dan afgesproken, of als patiënten sneller naar huis gaan.

De paradox is schrijnend: regionale ziekenhuizen leveren veelvoorkomende zorg vaak goedkoper dan grote (academische) ziekenhuizen, maar worden toch gepasseerd.

De belangrijkste drijfveer achter verdere concentratie blijft vermeende kostenbesparing. In bezuinigingslijstjes voor 2025 wordt nog steeds verwezen naar onderzoek uit 2013 waarin sluiting van SEH’s als besparing wordt gepresenteerd.

Recentere onderzoeken van ACM en TNO laten echter zien dat schaalvergroting vaak leidt tot hogere kosten en kwaliteitsverlies. Ook verdwijnen kosten uit beeld of worden ze afgewenteld op gemeenten en provincies, bijvoorbeeld via extra vervoers- en sociale kosten.

Alleen in een ‘spreadsheet’-werkelijkheid lijkt onverdeelde concentratie goedkoper. Vertrek van personeel na schaalvergroting wordt in die berekeningen sowieso structureel genegeerd.=

Tijd om te beginnen

Ook in Denemarken wordt inmiddels de balans opgemaakt. Twee overheidscommissies waarschuwen daar voor een kloof tussen regio’s met een hoge zorgvraag door vergrijzing en gebieden met voldoende jong personeel. Daarom wordt juist geïnvesteerd in versterking van (acute) zorg in landelijke regio’s.

Een concrete stap die een nieuwe Nederlandse regering kan zetten, is het versneld invoeren van budgetbekostiging voor de Spoedeisende Hulp (SEH).

Het recente besluit om slechts een beperkte eerste stap te zetten laat zien hoe complex de verhoudingen in het zorgverzekeringsstelsel zijn. En zoals zo vaak is een beroep op zorgvuldigheid een manier voor uitstel.

Productie blijft te leidend, terwijl het doel juist was om regionale ziekenhuislocaties financieel te versterken en samenwerking met de eerstelijnszorg te stimuleren. 

Het kan anders. Denemarken laat zien dat investeren in regionale zorg een noodzakelijke correctie is op doorgeschoten centralisatie. Hoe mooi zou het zijn als de Heerlense oud-mijnwerker Martin, die bij SBS6 de belofte kreeg van lijsttrekkers Dilan Yeşilgöz en Geert Wilders om regionale ziekenhuizen open te houden, deze omslag nog kan meemaken.

Lees het artikel op ND.nl

De Tweede Kamer
t.a.v. Bureau Woordvoering Kabinetsformatie
Postbus 20018
2500 EA Den Haag

Geachte heer Van Haersma Buma, Onderhandelaars,

Hoe bewaken we dat het debat over de toekomst van de zorg gaat over lange-termijn gezondheidswinst in plaats van korte termijn financiële ruimte alleen? Hoe zorgen we ervoor dat passende zorg leidend is bij de verdeling van personeel? En hoe voorkomen we dat SEH’s steeds vaker dicht moeten door SEH-noodstops of dat er straks onnodig slachtoffers vallen door lange wachttijden, zoals nu al gebeurt in het Verenigd Koninkrijk?

De toekomst van de acute zorgketen zou in de formatie een cruciaal onderwerp moeten zijn. We voorkomen een nieuw Zuyderland-debat alleen als we de oorzaken aanpakken van het verdwijnen van (reguliere) acute zorg in de regio. De meeste winst op het gebied van begroting en gezondheid maak je niet door snelle bezuinigingen en doorgaan op dezelfde weg. Dit doe je door structurele financiële keuzes en door de verdeling van personeel op basis van gezondheidswinst in plaats van perverse financiële prikkels.

Stappen richting de concentratie van hoogspecialistische zorg zijn wat ons betreft verklaarbaar, maar alleen op de expliciete voorwaarde dat er voldoende regie is op het gebied van de spreiding van reguliere (acute) zorg. Spreiding van reguliere (acute) zorg kan zonder extra financiering en zelfs tegen minder kosten dan nu het geval is.

Graag nodigen wij u uit om samen de acute zorg vorm te geven. Wij kijken over onze eigen schaduw heen naar de mogelijkheden in de gezondheidsparagraaf in het regeerakkoord om onze zorg klaar te maken voor de toekomst. Ook bent u van harte welkom om bij ons op werkbezoek te komen. Als aftrap voor de discussie hebben we bijgaand fiche gemaakt.

Voor vragen kunt u contact opnemen met ****

Namens de Coalitie Acute Zorg

Hartelijke groet,

Ada Grootenboer-Dubbelman
Voorzitter Gemeenten met een Regionaal Ziekenhuis (GRZ)

Marieke Smith
Voorzitter Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV)

Yara Basta-Bos
Voorzitter Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulpartsen (NVSHA)

FICHE: SCHAALVERGROTING VERSUS NABIJHEID VAN ZORG

1. Blijven doorgaan met schaalvergroting en concentratie leidt tot kostenstijging en kwaliteitsverlaging
De afgelopen jaren zijn er veel regionale ziekenhuizen afgeschaald. Sluiting of afschaling van de SEH en acute verloskunde was daarbij vaak de spreekwoordelijke kanarie in de kolenmijn. Daarbij gaan niet alleen belangrijke sociale en economische voorzieningen voor de regio verloren, ook staan toegankelijkheid en nabijheid van acute zorg onder druk. Toch blijft het patroon van sluiting en afschaling zich herhalen.
Bij de lijst met potentiële ombuigingen van het Ministerie van Financiën voor 2025 wordt, mede op basis van onderzoeksresultaten uit 2013, gesteld dat concentratie en sluiting van SEH’s en gedeeltelijke nachtsluiting kan leiden tot kostenbesparing. Recenter en breder onderzoek van ACM (2014, 2017) en TNO (2022) laat echter naast kwaliteitsverlaging vooral ook kostenstijging zien. Nederlandse ziekenhuizen zijn inmiddels verhoudingsgewijs groot en groter dan de optimale schaal. Bovendien weten we dat schaalvergroting en concentratie leiden tot uitstroom van schaars personeel.

2. Concentratie beperken tot hoogspecialistische zorg
Schaalvergroting, concentratie en volumenormen zouden zich alleen moeten richten op hoogspecialistische zorg. Voor circa 5% van de hoogspecialistische (acute) zorg is mogelijk gezondheidswinst te behalen door concentratie. Voor 95% van de reguliere acute zorg is het effectief en efficiënt dat deze zorg plaatsvindt in het netwerk rondom de patiënt, waar zorgverleners elkaar goed kennen. Dit is extra belangrijk gezien de toenemende gezondheidsverschillen op basis van sociaal-economische factoren.

3. Geen concentratie zonder regie op spreiding
De situatie rond regionale ziekenhuizen escaleert verder. De voorbereiding op concentratie via volumenormen per 2026 laat zien dat samenwerking in sommige regio’s is verslechterd. Capaciteit en expertise dreigen definitief te verdwijnen. Wij vragen om regie op spreiding van zorg, niet alleen op concentratie. Dit kan door het groeipad budgetbekostiging uiterlijk juli 2026 af te ronden, zodat versterking van regionale ziekenhuizen uiterlijk in 2028 wordt gerealiseerd. Dit kan budgetneutraal, door herverdeling van bestaande middelen.

4. Focus op innovatie, maar vermijd kwaliteitsinflatie
Het Kwaliteitskader Spoedzorgketen bevat minimale eisen voor de hele spoedzorgketen. Innovatie is mogelijk binnen dit kader, zoals blijkt in Meppel en Den Helder. Pogingen om kwaliteitsnormen te omzeilen leiden tot wantrouwen en slechtere zorg. Wij vragen het kabinet te sturen op innovatie zonder kwaliteitsinflatie. Het verdwijnen van projecten zoals de Wijkkliniek in Amsterdam Zuidoost door gebrek aan structurele bekostiging is een zorgelijk signaal.

In 2023 werd een petitie overhandigd aan de bewindspersonen. Daarin riepen de gemeenten met een regionaal ziekenhuis op om kwalitatief goede regionale ziekenhuizen overeind te houden. Toenmalig minister Helder van VWS heeft een reactie op deze petitie naar de Tweede Kamer gestuurd. Inmiddels is geregeld dat burgemeesters een stem hebben bij een voorgenomen (gedeeltelijke) sluiting van een ziekenhuis. In de petitie stond: 

Houd kwalitatief goede ziekenhuizen overeind

De zorg in regionale of algemene ziekenhuizen staat onder grote druk. Van Sneek tot Heerlen en van Zoetermeer tot Zutphen worden belangrijke afdelingen of zelfs complete ziekenhuizen gesloten. Als gemeenten met een regionaal ziekenhuis roepen wij op om kwalitatief goede regionale ziekenhuizen overeind te houden. Deze ziekenhuizen moeten hun begroting kunnen dekken en in alle rust verplegend personeel kunnen opleiden, rekruteren en behouden.

We moeten er daarbij voor waken dat de financiering van zorg niet alleen voor de instelling efficiënt is, maar dat deze ook voor de overheid, maatschappij en burgers effectief is. Het voorkomen van verdere schaalvergroting en concentratie in de reguliere ziekenhuiszorg draagt volgens de nieuwste inzichten bij aan een oplossing voor de problemen rondom personeel, overmatige drukte (wachtlijsten)en kosten in de zorg. Vanuit de Tweede Kamer is naar onze mening snelheid van handelen nodig want, hoewel controversieel verklaard door de Tweede Kamer, gaan de ontwikkelingen rondom afschaffing van de 45-minutennorm gewoon door. De begroting VWS staat meteen na het kerstreces op de agenda van de Tweede Kamer, en dat is dan ook het moment om de breed gedragen beloften van programma’s, verkiezingsdebatten en campagne gestand te doen en de aangenomen motie over de beschikbaarheidsgelden te effectueren.

• 1. Van Sneek tot Heerlen en van Zoetermeer tot Zutphen worden belangrijke afdelingen of zelfs complete ziekenhuizen gesloten. Het verdwijnen van ziekenhuizen in stad of regio is het gevolg van concentratiebeleid. Misschien is het niet de bedoeling van het demissionaire kabinet om te sturen op minder ziekenhuizen, maar het verdwijnen van ziekenhuizen, spoedeisende hulpen of afdelingen verloskunde is wel het logische gevolg van een financieringssysteem dat stuurt op schaalvergroting zonder aandacht voor de gevolgen daarvan.
• 2. In een poging te bezuinigen op de zorg wordt te weinig onderscheid gemaakt tussen 5-10% hoog specialistische ziekenhuiszorg, die gebaat is bij artsen met specifieke ervaring, en 90-95% reguliere ziekenhuiszorg, die volgens onderzoek veel beter en goedkoper af is in de nabijheid van patiënt en familie.
• 3. In een poging om personeel efficiënter te laten werken, wordt onvoldoende rekening gehouden met de gevolgen van concentratie op de ambulancezorg, de werkdruk voor bestaand personeel en de uitstroom van toch al schaarse verpleegkundigen die toch al vaak een hoge werkdruk ervaren en vaak niet wensen te verhuizen voor hun werk. We kampen in de zorg met een enorm personeelstekort en de voortdurende onzekerheid voor verpleegkundigen in regionale ziekenhuizen draagt eerder bij aan het probleem dan aan de oplossing. Iedere reguliere verpleegkundige die nu uit de zorg vertrekt is er eentje te veel, daarbij kost het vertrek van een werknemer een zorgorganisatie en daarmee maatschappij volgens Porres gemiddeld 42.000 euro.
• 4. Terwijl voor een ziekenhuisorganisatie schaalvergroting in het huidige financieringssysteem zorgt voor een gezondere financiële balans, is dat voor de maatschappij niet zo. Uit onderzoek van de ACM en Nederlandse economen blijkt dat fusies en schaalvergroting de zorg duurdere maken zonder een positief effect op kwaliteit of toegankelijkheid. Dit sluit aan bij internationaal onderzoek waarbij schaalvergroting in de acute zorg door concentratie geen voordelen biedt voor kosten, kwaliteit of personeelstekort. De schaalvergroting zorgt daarbij vervolgens ook nog voor een verdringing van basis medisch specialistische zorg, de zorg die voor de grootste groep patiënten van belang is.
• 5. Academisch onderzoek uit o.a. Denemarken, Engeland en Ierland laat ons daarbij zien dat jarenlange concentratie en schaalvergroting van de reguliere zorg ons meer gekost dan het heeft opgeleverd. Met meer centrale sturing en concentratie van (acute) zorg is de ziekenhuiszorg in Denemarken volgens het recent rapport van Gupta Strategists, 35% duurder, werken er 52% meer mensen, is het aantal ligdagen 50% langer en is het aantal SEH-bezoeken 75% hoger. Zelfs wanneer schaalvergroting voor de instelling positief kan lijken, lopen de kosten in de rest van de zorgketen (o.a. huisarts, VVT, ambulance) en voor de maatschappij op.
• 6. Zutphen en Zoetermeer laten zien dat de overname van een regionaal ziekenhuis door een groter ziekenhuis met financiële uitdagingen, het nog lastiger maakt om te sturen op de kwaliteit en zorgvraag van stad en regio. De nadruk komt (nog meer) te liggen op een sluitende business case in plaats van de zorgen van inwoners.
• 7. Het is belangrijk om politieke keuzes te maken, in plaats van te volharden in de gedachte dat concentratie en schaalvergroting onvermijdelijk zijn. Het eerlijke verhaal is dat we voor de nabijheid van zorg niet volledig op de markt kunnen vertrouwen. “Wie betaalt bepaalt”, stelt Ziekenhuisdirecteur David Jongen op 13 september 2023 in Dagblad De Limburger en dat geeft te denken over de gebrekkige macht van de publieke zaak in de beslissingen over het open houden van ziekenhuizen of zelfs bij het opstellen van abstracte normen binnen het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ).
• 8. Het publieke belang moet zwaarder wegen. Burgemeesters moeten nu letterlijk in de krant lezen dat het ziekenhuis in hun stad dicht gaat, terwijl de Algemene Maatregel van Bestuur over de Acute Zorg voorschrijft dat gemeenten bij beslissingen over veranderingen in de acute zorg tijdig worden “betrokken”. Vele moties en Kamervragen verder gaat het nog steeds fout. “Informeren” en actief “betrekken” lopen daarbij nog al eens door elkaar en burgemeesters worden te vaak met voldongen feiten geconfronteerd. Argumenten vanuit het perspectief van gemeente en inwoners krijgen niet de aandacht die ze verdienen; zowel op medisch en personeelsvlak als qua bereikbaarheid en leefbaarheid. Regionale ziekenhuizen zijn een zaak van leven en dood; zeker bij bevallingen en
  verloskunde. Ze vormen één van de belangrijkste voorzieningen voor inwoners van stad en regio en dragen ontzettend bij aan de economische ontwikkeling, het vestigingsklimaat en het tegengaan van zorgongelijkheid. Elke Regio Telt.

1 – Elke seconde telt!

• Elke seconde telt!
• 28% komt met ambulance
• 72% moet op eigen gelegenheid komen
   
• Maar een ambulance is geen rijdend ziekenhuis…
  Het kleine team focust op stabiliseren en vervoeren… en mist cruciale voorzieningen voor behandeling en diagnose.
• Zeker bij bevallingen…
  …kan afstand levens kosten!
• Toegankelijkheid is belangrijk voor iedereen!
  Voor patiënten en hun bezoek!

2 – Afstand vergroot personeelstekort

• Afstand vergroot personeelstekort
• Het verdwijnen van ziekenhuizen vraagt om meer ambulances… terwijl het personeel er nu al niet is!
• Als een ziekenhuis verhuist…
  …stroomt een deel van het personeel uit.
• Dezelfde hoeveelheid patiënten moet worden verdeeld over minder ziekenhuizen
• Personeel blijft achter met:
  meer administratie – hogere werkdruk – minder tijd voor patiënten

3 – Ziekenhuis: belangrijkste voorziening voor de hele regio

• Ziekenhuis – belangrijkste voorziening voor de hele regio Als een ziekenhuis verdwijnt… verdwijnen de voordelen voor de regio en de inwoners.
• Banen direct – indirect
• Lokale economie
• Sociale cohesie
• Mensen gaan graag bij een ziekenhuis wonen ‘Te koop’ (bord op huis)

4 – Regionale ziekenhuizen: kwaliteit en schaalvoordelen

• Regionale ziekenhuizen – kwaliteit en schaalvoordelen
• Concentratie en schaalvergroting heeft een duidelijk kwaliteitsvoordeel bij hoog-volume zorg… 5%
• …voor de overige patiënten met reguliere hulpvraag zijn er geen voordelen. 95%
• Meer bedden maakt een ziekenhuis niet goedkoper: Kosten stijgen bij > 320 bedden.

5 – Ongelijkheid tussen regio’s

• Ongelijkheid tussen regio’s (kaart met rode vlakken)
• Als zorg niet bereikbaar is…
• Als deze ziekenhuizen verdwijnen… zullen de inwoners van deze gebieden direct zonder bereikbare zorg
• …en lopen inwoners van andere gebieden gezondheidsrisico’s.